Imibereho myiza

Abanyarwanda barasabwa kugana amavuriro hakiri kare

Bamwe mu banyarwanda baracyafite imyumvire yo kwahira ibyatsi cyangwa kwirukira ahandi nk’abo bita abarogozi ngo bajye kureba ko batatamitswe (batarozwe), aho kugana ku ivuriro, bakazabuka kujya kwivuza amazi yararenze inkombe ntacyo  bakiramira. Ni yo mpamvu bashishikarizwa kugana amavuriro, kuko indwara yagaragaye hakiri kare ivurwa igakira.

Indwara y’igituntu ni imwe mu ndwara zizahaza abantu cyane, kandi ni imwe mu zo abazirwaye bivuza batinze. Igitera gutinda kwivuza, ni uko uwanduye igituntu akitiranya n’inkorora isanzwe, agatangira akabanza kunywa imiti isanzwe yo  mu buvuzi gakondo nk’amagi mabisi; ubuki; indimu n’ibindi.

Umuyobozi w’Ikigo cy’Ubuzima mu Rwanda RBC (Rwanda Biomedical Center) Dr Jeannine Condo, yemeza ko igituntu kukivura byoroshye, kandi no kumenya uko cyandura biroroshye, ndetse no kukirinda biroroshye, ariko no kucyandura birorosheye. Avuga ko icyo abantu basabwa gusa ari ukwegera amavuriro, kuko kwisuzumisha ngo umuntu amenye niba arwaye igituntu no kukivura byose byose ari ubuntu.

Aragira ati “indwara y’igituntu ni indwara yoroshye cyane pe! Ni indwara yoroshye ku buryo abantu bashoboye kugera ku ivuriro kare, bakipimisha bakabona imiti barakira bakanakomeza ubuzima busanzwe.” Yongera ho ko mu mavuriro yose yo mu Rwanda bafite ubushobozi bwo gupima no kuvura igituntu, kandi bigakorwa ku buntu.

Umuyobozi wa RBC Dr Jeannine Condo na Dr Olushayo Olu uhagarariye OMS mu Rwanda (Photo Jérémie)

Arasaba abanyarwanda ko umuntu wese ufite ibimyetso bitatu ari byo kugira inkorora idashira imaze ibyumweru bibiri; kugira ikizibakanwa (kubura apeti) no kubira ibyuya nijoro, kwihutira kumugeza ku ivuriro kuko aba agaragaza ibimenyetso by’igituntu.

Uhagarariye Ishami ry’Umuryango w’abibumbye ryita ku buzima OMS mu Rwanda,  (Organisation Mondiale de la Santé) Dr Olushayo Olu, arasaba abanyarwanda kwirinda gushyira mu kato abarwayi b’igituntu, akanasaba abarwayi bacyo kwihutira kwivuza, kuko mu mavuriro byoroshye kukivura, kandi ubuvuzi bwacyo hafi ya hose mu Rwanda burahari kandi butangwa ku buntu.

Dr Olushayo, yemeza ko uyu muryango utahwema gufasha u Rwanda mu kuryanya igituntu.

Umuyobozi ushinzwe kurwanya igituntu muri RBC Dr Migambi Patrick, avuga ko u Rwanda rumaze kugera ku ntera itari ntoya mu kurwanya igituntu, n’ubwo bwose rtukikijwe n’ibihugu kiboneka mo cyane. Aremeza ko ubu umubare w’abrwaye igituntu mu Rwanda ari 56/ 100 000, nyamara mu mawka wa 2000 bari 130/100 000. Nk’uko bitangazwa na Dr Condo, muri abo barwayi b’igituntu,  45% ni urubyiruko.

Dr Migambi akomeza avuga ko hagati y’abantu 80-90 barwaye igituntu cy’igikatu kandi abantu 3/100 000 buri mwaka bashobora kurwara igituntu cy’igikatu.

Aba barwayi kuko baba bagomba kwitabwa ho by’umwihariko, bashyirwa mu bitaro bya Kabutare na Kibagabaga, nyuma y’amezi hatai ya 2-3 bagasubira mu miryango yabo, bakajya bajya kunywera imiti ku mavuriro abegereye buri gitondo.

Ikindi umurwayi w’igituntu agomba kunywa imiti neza akurikije inama za muganga mugihe cy’amezi atandatu.

Dr Migambi atangaza ko  buri mwaka, igituntu 8% by’abafata imiti yacyo,  ahanini bazize ka batinze kwivuza, mu gihe 90% bo bavurwa bagakira.

 

Munezero Ernest wo mu Umurenge wa Kimisagara yarwaye igituntu arakivuza kirakira. Avuga ko yari afite ibiro 72 ariko mu gihe cy’ukwezi kumwe gusa yari asigaranye 62. Akomeza vuga ko atahise amenya ko yanduye igituntu ahubwo kubera ko yakororaga, yibwiraga ko ari inkorora isanzwe, akajya anyway imiti ya gakondo, itagira aho ihurira n’ubuvuzi bw’igituntu.

Nyuma yo kujya kwa muganga agasuzumwa akanabwirwa ko arwaye igituntu, yahise atangira imiti ayinywa neza mu gihe cy’amezi atandatu, arakira. Arasaba abanyarawandea kudashyira umurwayi w’igiotuntu mu kato, kuko iyo yamaze kumenya ko akirwaye ntacyo aba agitwaye. Arabasaba kandi kunana amavuriro, kandi akabasaba kwirinda gusuzugura i8nkorora irengeje ibyumweru bibiri.

Abantu batandukanye mu rugendo rwo kurwanya igituntu kuwa 24 Werurwe 207 mu muhanda wa Nyabugogo-Kimisagara (Photo Jérémie)

Dr Condo yemeza ko u Rwanda ufite gahunda yo kuba rwaciye burundu igituntu mu mwaka wa 2030.

Bimenyimana Jérémie

 

 

 

 

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

IZASOMWE CYANE

To Top